Amsterdam

From Heraldry of the World
Jump to: navigation, search
Netherlands.gif
Heraldry of the World
Civic heraldry of the Netherlands - Nederlandse gemeentewapens
Netherlands.gif


AMSTERDAM

Provincie  : Noord Holland
Opheffing  : -
Toevoegingen  : 1921 Buiksloot, Nieuwendam, Ransdorp (1818 Durgerdam, Holysloot, 1857 Schellingwoude), Sloten (NH), Watergraafsmeer, 1966 Weesperkarspel (ged, 1846 Bijlmermeer)

I : 26 juni 1816
" Van keel, beladen met een pal van sabel, waarop 3 kruisen van zilver, staande in den zin van den pal. Het schild gedekt met de Roomsche keizerlijke kroon en vastgehouden door 2 leeuwen in hunne natuurlijke verwen."

NB : de leeuwen zijn omziend

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

II : 7 juni 1898
" In keel een pal van sabel, beladen met 3 verkorte St. Andrieskruisjes van zilver; paalsgewijze gerangschikt. Het schild gedekt met de Rudolphinistische keizerlijke kroon en ter wederszijde vastgehouden door twee van keel getongde leeuwen in natuurlijke kleur, staande op een piedestal of console."

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

III : 29 maart 1947
" In keel een pal van sabel beladen met 3 verkorte St.Andrieskruisjes van zilver, paalsgewijze gerangschikt. Het schild gedekt met de Rudolphinistische keizerlijke kroon en van weerszijden vastgehouden door 2 van keel getongde leeuwen van natuurlijke kleur, staande op een piedestal of console, vergezeld van het devies 'Heldhaftig - Vastberaden - Barmhartig '. "

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Oorsprong/verklaring

Het wapen komt al als zodanig voor sinds begin 14e eeuw. Het wapen is waarschijnlijk afgeleid van het wapen van Jan van Persijn, heer van Waterland en Aemstelle (vergelijk Amstelveen, Ouder Amstel en Waverveen). Ook wordt wel gedacht dat de paal de rivier de Amstel voorstelt, waarbij de kruisjes uit het wapen van Persijn zijn aangebracht ter onderscheiding van andere paalwapens, zoals Delft en Gouda.De oudste afbeelding van het wapen dateert uit 1350; het komt voor op een stempeltang van het lakengilde. De tang werd in 2008 gevonden. Het gebruik van het wapen is dus ouder dan het gebruik op de zegels doet veronderstellen (zie onder).

Amsterdam-tang.jpg

De zegeltang van het gilde uit 1350.

Op de oudste zegels van Amsterdam, uit de 14e eeuw, komt alleen een kogge voor, zeilend op een zee. Op het oudste zegel staat een banier met een leeuw, het wapen van de graven van Holland.

Amsterz4.jpg

Het oudste zegel van Amsterdam uit de eerste helft van de 14e eeuw.
Amsterz5.jpg

Het tweede zegel van Amsterdam rond 1350. (uit : Ewe, 1972)

Op de hierop volgende zegels is het wapen vervangen door een wapen met vier leeuwen, het toenmalige wapen van de graven uit het huis Holland-Henegouwen (vgl Ilpendam). Ook komt op het 4e zegel een banier voor met daarop drie kruisjes.

Amsterz2.jpg

Het derde zegel van Amsterdam rond 1400 (uit : Ewe, 1972)

Op het daarop volgende zegel staan twee banieren op de kogge, met de drie kruisjes, maar ook twee wapens. Het ene wapen is weer het gevierendeelde wapen van Holland-Henegouwen, het tweede het stadswapen met de kruisjes. Het is dus te verwachten dat het wapen al in eind van de 14e eeuw door de stad werd gevoerd.

Amsterz3.jpg

Het oudste zegel van Amsterdam met daarop het eigenlijke wapen (rond 1400) (uit : Ewe, 1972).

De hierop volgende zegels vertonen weer alleen het wapen van Holland-Henegouwen en de banier van de stad, niet meer met het wapen. Deze voorstelling is ook te zien op het Rokin in Amsterdam, zie onderstaande foto.

Amsterz6.jpg

Zegels van Amsterdam uit 1495 en 1654 (uit : Ewe, 1972)
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Relief op het Rokin in Amsterdam met de voorstelling van het zegel uit de 16e eeuw ((c) R. Hartemink, 2005
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

De bodebus van de stad Amsterdam uit 1548 met de oorspronkelijke keizerskroon.
Links het wapen van keizer Maximiliaan (adelaar) rechts van Holland (leeuw), beide op een banier. (Uit Agterberg, 1980).)
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Afbeelding van het wapen uit de 17e eeuw
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Een munt of penning met het stadswapen uit 1601.
Amsterz7.jpg

Een zegel van de stad uit 1731 met een enkele schildhouder en geen kroon (Zeven, 2007).
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Het wapen in de Oldenkott albums +/- 1910
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Het wapen in de Koffie Hag albums +/- 1930
Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Het wapen op een penning van 1832

De Rudolphinistische keizerskroon werd pas een eeuw later ontworpen. Er zijn geen documenten bekend, waarin Rudolph de stad het recht verleend om met zijn kroon te pronken. Wel is de macht van Amsterdam het grootst tijdens de regering van deze keizer. In de stad herinnert alleen de kroon op de Westerkerk aan Rudolph. Het was niet gebruikelijk dat steden hun kroon vervingen bij iedere nieuwe keizer. Waarom in 1898 dan ook gekozen is voor de Rudolphinistische keizerskroon is niet geheel duidelijk. De Maximiliaanse keizerskroon zou een beter keuze geweest zijn.


Arms (crest) of Amsterdam

De Maximiliaanse keizerskroon (Klönne, 1899)

De spreuk werd na de tweede wereldoorlog door Koningin Wilhelmina verleend.

Tijdens de Franse tijd voerde de stad het wapen met een schildhoofd van azuur beladen met 3 bijen van goud. Dit was het teken van de steden der eerste klasse. Het wapen werd door Napoleon verleend op 3 juni 1811. De beschrijving luidde:
De gueles au pal cousu de sable chargé de trois sautoirs d'argent; au chef cousu des bonnes villes.

Het schild werd toen ook gedekt door een muurkroon met een uitkomende naar rechts ziende adelaar van sabel.

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Het officiële wapen uit de Franse Tijd
Amsterdamfrz1.jpg

Het officiële zegel uit de Franse Tijd

Het wapen op heraldische tegels :

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Wapen van Amsterdam - Coat of arms of Amsterdam

Een persiflage op het wapen uit Stephen Slater's The Illustrated Book of Heraldry:

Arms (crest) of Amsterdam


Literatuur : Van den Bergh, 1878; Klönne, 1899; Sierksma, 1962; Campardon, 1889; Agterberg, 1980; Ewe, 197; Schuitemaker, 1929; Doornick, 1665


Help maintaining Heraldry of the World !

Heraldry of the World is a private site, which is on-line since 1996. It is a hobby, which takes much time and money (books, hosting etc etc). If you would like to support this site, donations are very welcome ! You can support the site by donating items (books, pdf, images and other items) or financially using the PayPal button below.
All donations send to this specific PayPal address will be used for acquiring books or other items for the site and not for private use.